Film z wystawy, 7 minut. Można go obejrzeć tylko na tej stronie; nie jest objęty licencją CC BY 4.0, bo zawiera odwzorowania cyfrowe ze zbiorów Muzeum im. o. Emila Drobnego w Rybniku i fotografie z prywatnych zbiorów. Opis filmu i napisy
„Historia familoków to nie tylko budynki — to przede wszystkim ludzie i ich codzienne życie.”
Idea projektu
01
O projekcie
Pamięć miejsca. Pamięć ludzi.
„Familoki Rybnika pamiętają zmianę. Bohaterowie codzienności” to międzypokoleniowy projekt edukacyjno-historyczny Stowarzyszenia Słowem w Twarz.
Punktem wyjścia jest kolonia robotnicza Rymer w Niedobczycach — jej domy, podwórka i ulice. Wspólnie z młodzieżą, seniorami i lokalnymi partnerami odkrywamy mikrohistorie pracy, sąsiedztwa i przemian Rybnika.
Ludzie
Pracownia pamięci: seniorzy są świadkami historii, młodzi — jej dokumentalistami. O tym, co i jak opowiadamy, decydujemy wspólnie.
Archiwum
Rozmowy, rodzinne pamiątki i spacery pamięci tworzą bezpłatną Mapę Familoków: cyfrowe archiwum z nagraniami, transkrypcjami i spacerem 360°.
Mapa Familoków
Zacznij od miejsca
Jedenaście miejsc osiedla Rymer i jego sąsiedztwa: familoki, plac, chlywiki, park i ślady kopalni. Przy każdym podajemy źródło informacji.
Najgęstszy kwartał osiedla. Z trzynastu domów tej ulicy wpisanych do rejestru zabytków osiem stoi pod numerami 40–44b. Kolonię budowano etapami w latach 1900–1929 dla pracowników kopalni.
Przestrzeń między familokami dzieci nazywały placem, nie podwórkiem. O grze w dziesiątki, w noża i o sąsiadach, którzy wszystko o sobie wiedzieli, opowiada pani Lucyna, która dzieciństwo spędziła w familoku.
Chlywiki to budynki gospodarcze przy familokach: na węgiel, drobny inwentarz i gołębie. Przy numerach 31, 33 i 35 miasto odtworzyło je z zachowaniem dawnych gabarytów. Mieszczą garaże, magazyn na odpady i klub osiedlowy.
Dom z rejestru zabytków, opróżniony w 2022 roku. Miasto zleciło jego remont generalny za około 3,5 mln zł: zaplanowano 12 mieszkań, a piece węglowe zastępuje ciepło z sieci.
Północna część osiedla. Wpis do rejestru zabytków obejmuje tu cztery domy: nr 5, 7, 9 i 11. Kolejne budynki tej ulicy figurują w gminnej ewidencji zabytków.
W rejestrze zabytków są domy nr 15, 16 i 26, a w gminnej ewidencji także 11, 13 i 25. Cały układ osiedla wraz z parkiem chroni wpis A/1409/90 z 7 sierpnia 1990 roku.
Park założono w 1938 roku z inicjatywy gwarectwa węglowego przy kopalni Rymer. W latach 50. urządzono tu między innymi staw, fontannę, muszlę koncertową i zwierzyniec. W 1997 roku kopalnia przekazała park miastu.
Koło wyciągowe na ceglanych filarach z napisem „KWK Rymer 1896–1999” stoi przy rondzie w Niedobczycach. Przypomina o kopalni, dla której zbudowano osiedle.
Za datę powstania kopalni przyjmuje się 1 lipca 1896 roku. Od 1 września 1936 roku nosiła imię Józefa Rymera, pierwszego wojewody śląskiego. W 1995 roku połączono ją z kopalnią Chwałowice, a 20 października 1999 roku zakończono wydobycie. Zachowana zabudowa przy ulicy Rymera figuruje w gminnej ewidencji zabytków.
Dwa wirtualne spacery: po osiedlu Rymer, od ulicy przez plac i sień do parku, oraz po mieszkaniu w familoku w Chwałowicach, ze zdjęciami przedmiotów z bliska.
Kuchnia z piecem, pokój, sypialnia i sala nauczyciela w familoku w Chwałowicach. Rozejrzyj się myszą albo palcem, kliknij kółko na podłodze, żeby przejść dalej, i przyjrzyj się przedmiotom z bliska.
01 Wspomnienia wracają w miejscu, którego dotyczą.02 Cegła, detal, ślad codziennej pracy.03 Domowe przedmioty przechowują osobne opowieści.04 Historia zapisana nawet w najmniejszym śladzie.
Współtwórz archiwum
Masz zdjęcia, pamiątki albo wspomnienia?
Każda historia ma znaczenie. Możesz do nas napisać, zadzwonić albo umówić się na spotkanie przy kawie. Jeśli przyniesiesz rodzinne pamiątki, zeskanujemy je i od razu oddamy.